هوشمندسازی صنعت؛ گذار از تولید سنتی به صنعت داده محور

مسئول سازمان بسیج مهندسین صنعتی تهران در گفت و گو با خبرگزاری صداوسیما با تشریح مفهوم هوشمندسازی صنعت، گفت: صنعت از نگاه حاکمیتی صرفاً به کارخانه و تولید فیزیکی کالا محدود نمی شود، بلکه مجموعه ای سازمان یافته و به هم پیوسته از فعالیت های اقتصادی، تولیدی، فناورانه، انسانی، زیرساختی و نهادی است که با استفاده از منابع، سرمایه، دانش، نیروی انسانی، فناوری و داده، در مسیر تولید ارزش اقتصادی و اجتماعی و تأمین نیاز های جامعه فعالیت می کند.

وی افزود: صنعت در این نگاه، یک زیست بوم ملی ارزش آفرین است که از تأمین مواد اولیه و انرژی و تجهیزات آغاز می شود و تحقیق وتوسعه، طراحی، تولید، لجستیک، بازاریابی، فروش، خدمات پس از فروش، بازیافت و مدیریت پسماند را نیز دربرمی گیرد.

هوشمندسازی صنعت؛ فراتر از دیجیتالی سازی کارخانه

محسنی با بیان اینکه هوشمندسازی صنعت یک فرایند راهبردی و تدریجی است، گفت: هوشمندسازی به معنای نصب چند تجهیز هوشمند یا دیجیتالی کردن بخشی از فرایند های تولید نیست؛ بلکه باید ساختار، فرایندها، تجهیزات، زیرساخت ها، زنجیره های ارزش، نیروی انسانی، نظام تصمیم گیری و حتی شیوه حکمرانی صنعتی را متحول کند.

وی افزود: هدف این فرایند، حرکت از صنعتی سنتی، جزیره ای و عمدتاً واکنشی به سمت صنعتی داده محور، متصل، خودکار، پیش بین، تطبیق پذیر و هوشمند است.

مسئول سازمان بسیج مهندسین صنعتی تهران، فناوری هایی مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، کلان داده، رایانش ابری و لبه ای، رباتیک، دوقلوی دیجیتال، سامانه های سایبری ـ فیزیکی و تحلیل پیشرفته داده را از مهم ترین فناوری های پیشران این تحول عنوان کرد.

تحول از سطح ماشین تا زنجیره ارزش

وی تأکید کرد: اگر هوشمندسازی فقط در سطح یک دستگاه یا خط تولید متوقف شود، نمی توان از شکل گیری صنعت هوشمند در معنای واقعی سخن گفت.

محسنی با بیان این که هوشمندسازی باید از سطح تجهیزات و خطوط تولید به سطح بنگاه، زنجیره تأمین، بازار و در نهایت نظام صنعتی کشور گسترش پیدا کند، خاطرنشان کرد: اتصال داده ها و فرایند ها در این سطوح می تواند امکان مشاهده دقیق تر وضعیت تولید، تحلیل عملکرد، پیش بینی رخدادها، شناسایی گلوگاه ها و تصمیم گیری سریع تر را فراهم کند.

صنعت هوشمند؛ مقصد تحول صنعتی

وی در تعریف صنعت هوشمند گفت: صنعت هوشمند یک زیست بوم صنعتی یکپارچه، داده محور، متصل، خودکار، پیش بین، یادگیرنده، انعطاف پذیر و تاب آور است که در آن تجهیزات، ماشین آلات، خطوط تولید، نیروی انسانی، سامانه های اطلاعاتی، زنجیره های تأمین، محصولات، بازار ها و نهاد های مرتبط به یکدیگر متصل هستند.

مسئول سازمان بسیج مهندسین صنعتی تهران افزود: در چنین صنعتی، داده و فناوری های پیشرفته امکان پایش، تحلیل، پیش بینی، تصمیم گیری، کنترل و بهینه سازی مستمر را در سطوح عملیاتی، مدیریتی و حاکمیتی فراهم می کنند.

وی تأکید کرد: صنعت هوشمند فقط برای افزایش سودآوری یک بنگاه طراحی نمی شود، بلکه باید اهداف کلان کشور مانند رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال، افزایش رقابت پذیری، امنیت و تاب آوری زنجیره تأمین، بهره وری انرژی و منابع، توسعه فناوری و کاهش وابستگی را نیز پشتیبانی کند.

هوشمندی برای افزایش تاب آوری و بهره وری

محسنی افزود: صنعتی که بتواند وضعیت تجهیزات، زنجیره تأمین، مصرف انرژی و فرایند های تولید را به صورت مستمر پایش و تحلیل کند، پیش از وقوع بسیاری از اختلالات امکان شناسایی ریسک و اتخاذ اقدام اصلاحی را خواهد داشت.

وی ادامه داد: این موضوع در شرایطی که زنجیره های تأمین با محدودیت ها و ریسک های مختلف مواجه هستند، اهمیت بیشتری پیدا می کند و می تواند به افزایش تاب آوری صنعتی کشور کمک کند.

نقش داده و هوش مصنوعی در صنعت آینده

وی با اشاره به جایگاه داده در صنعت هوشمند، یادآور شد: داده باید به یکی از دارایی های راهبردی صنعت تبدیل شود، زیرا بدون داده معتبر و زیرساخت مناسب برای جمع آوری، انتقال، ذخیره سازی و تحلیل آن، هوشمندسازی پایدار امکان پذیر نیست.

مسئول سازمان بسیج مهندسین صنعتی تهران افزود: هوش مصنوعی نیز می تواند با تحلیل حجم گسترده داده های صنعتی، در پیش بینی خرابی تجهیزات، بهینه سازی تولید، مدیریت انرژی، کنترل کیفیت، برنامه ریزی تعمیرات و پشتیبانی از تصمیم گیری مدیریتی نقش آفرینی کند.

وی تأکید کرد: با این حال، فناوری به تنهایی صنعت را هوشمند نمی کند و باید هم زمان موضوعاتی مانند نیروی انسانی متخصص، اصلاح فرایندها، استانداردسازی، امنیت سایبری، حکمرانی داده و سرمایه گذاری مورد توجه قرار گیرد.

صنعت هوشمند؛ پیوند انسان، ماشین و داده

محسنی در جمع بندی گفت: صنعت آینده صنعتی است که در آن انسان، ماشین، داده، فرایند و فناوری در یک ساختار یکپارچه با یکدیگر همکاری می کنند.

وی افزود: در چنین مدلی، ماشین ها و سامانه ها وضعیت خود را گزارش می کنند، داده ها تحلیل می شوند، رخداد های احتمالی پیش بینی می شوند و تصمیم های عملیاتی و مدیریتی با اتکا به اطلاعات دقیق تر و به هنگام تر اتخاذ می شوند.

مسئول سازمان بسیج مهندسین صنعتی تهران خاطرنشان کرد: هوشمندسازی صنعت، فرایند تحول صنعت است و صنعت هوشمند، نظام صنعتی حاصل از این تحول.

وی تأکید کرد: نقطه مطلوب زمانی حاصل می شود که هوشمندی از سطح یک ماشین یا کارخانه فراتر رود و کل زنجیره ارزش و در نهایت نظام صنعتی کشور را دربرگیرد؛ به گونه ای که علاوه بر بنگاه ها، حاکمیت نیز بتواند بر پایه داده و تحلیل هوشمند، صنعت را پایش، پیش بینی، سیاست گذاری، تنظیم و هدایت کند.